KENT GÜNDEMİNE BAKIŞ / EKİM 2023 çocuklarının okul masraflarına ayırır duruma getirdi. Eğitimin düşen niteliğinin yanı sıra artan maliyetleri karşısında, 2021-2022 yılı eğitim öğretim döneminde zorunlu eğitim çağını kapsayan 6-17 yaş aralığında %100 okullaşma oranı sağlanamadı. Eğitim Reformu Girişimi (ERG)’nin (2022) yaşa göre net okullaşma verisinden9 faydalanarak hesapladığı eğitim dışındaki çocuk oranı,10 (zorunlu eğitimde olmalarına rağmen) eğitim dışında kalan çocuk sayısının 13 yaştan sonra arttığını; 14 yaşındaki çocukların %4,3’ünün okula kayıtlı olmadığını, bu oranın 17 yaşındaki çocuklarda ise %13,1’e yükseldiğini göstermektedir. VERİLERLE ZORUNLU EĞİTİM Türkiye sözleşme statüsü kazanmamış ancak devletlerin taraf olduğu sözleşmelerden biri olan Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarını (SKA) kabul eden ülkeler arasındadır.11 “Kapsayıcı ve hakkaniyete dayanan nitelikli eğitimi sağlamak ve herkes için yaşam boyu öğrenim fırsatlarını teşvik etmek” hedefi ilgili amaçlar arasında olup “uluslararası sözleşmeler ve SKA’lar, Türkiye’de çocuk haklarına dair ulaşılması beklenen ana hedefleri oluşturur”.12 Bunların yanı sıra, T.C. Anayasası 42. maddesi “kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağına” ve “temel eğitimin ilk kademesi olan ilköğretimin, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu olduğu ile devlet okullarında parasız olduğuna” işaret eder.13 Yine Milli Eğitim Temel Kanunu 4. maddesi eğitim kurumlarının dil, ırk, cinsiyet ve din ayrımı gözetilmeksizin herkese açık olduğunu güvence altına alırken 8. maddesi kadın, erkek herkese fırsat ve imkan eşitliği sağlanması yükümlülüğünü içerir.14 Fakat tüm bu yasal yükümlülükler, zorunlu ve örgün eğitim çağındaki çocukları okulda tutmaya ve eğitime katılımlarını %100 oranında sağlamaya yeterli gelmemekte. Nitekim eğitim sistemi içerisindeki kronik sorun haline gelmiş yanlış politika uygulamalarının yanı sıra, eğitimin her geçen gün daha da yükselen maliyeti özellikle yoksul ailelerin çocuklarını okullaşamama ve/veya okul terki riski ile karşı karşıya getirmektedir. Bu köklü sorunların ardında, “eğitimin kamu bütçesindeki alanının daralması, nitelikli bir eğitim stratejisi ve planının geliştirilip uygulanamaması, kamu hizmeti sorumluluğunun veliler ve özel sektör arasında paylaştırılması”15 gibi politika uygulamaları yer almakta. 9 MEB. Millî Eğitim İstatistikleri: Örgün Eğitim 2021-2022. https://sgb.meb.gov.tr/www/icerik_goruntule.php?KNO=460 10 Eğitim Reformu Girişimi (ERG), Eğitim İzleme Raporu 2022. https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izlemeraporu-2022/ *Eğitim dışındaki çocuk oranı; zorunlu eğitim çağında olup herhangi bir kademede kayıtlı olmayan çocukların sayısı olarak tanımlanmaktadır.” 11 Eğitim Reformu Girişimi (ERG), Kız Çocukların Eğitim Hakkı, Eylül 2023. https://www.egitimreformugirisimi.org/wpcontent/uploads/2023/09/KizCocuklarinEgitimHakki.pdf 12 A.g.e. 13 TBMM, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Eğitim ve Öğrenim Hakkı ve Ödevi. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar TUTANAK/DM__/d02/c010/b154/dm__020101540683.pdf 14 T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Temel Kanunu. https://www.aile.gov.tr/eyhgm/mevzuat/ulusalmevzuat/kanunlar/milli-egitim-temel-kanunu/ 15 İPA, KENT GÜNDEMİNE BAKIŞ: Okullar Açılırken-Zorunlu Eğitimin Maliyetini Kamulaştırmak İçin Kent Temelli Bir Sorumluluk Bölüşümü Mümkün mü?, 2022. https://ipa.istanbul/yayinlarimiz/genel/kent-gundemine-bakis-egitim/ 4