KENT GÜNDEMİNE BAKIŞ / EKİM 2023 kinlerinin pahalı yaşamı idame ettirme mücadelesi 2023 Eylül ayı Yaşam Maliyeti Araştırmasına81 daha dramatik biçimde yansıdı. İstanbul’da yaşamanın maliyeti bir önceki aya göre %9,69 oranında (3.765 TL) artarak 42.593 TL’ye yükseldi. Maliyetlerde yaşanan tüm bu artışlar, elbette hanelerin yaşam masrafını da kat be kat artırmış, maliyet yükselişleri hane gelirlerine aynı oranda (artış olarak) yansımadığından alım gücünü düşürmüştür. İstanbul’da yaşayan haneleri temsil eden 100 mahalledeki 803 hanede yüzyüze görüşmelerle gerçekleştirilen ‘Çocuğun İyi Olma Araştırmasına’82 göre; en düşük sosyoekonomik statüye sahip ailelerin üçte biri okul gezisi ve benzeri etkinlikleri, yüzde 27’si özel ders/dershane gibi masrafları, %15’inden fazlası kırtasiye ve okuldaki mesleki eğitim masraflarını karşılayamamıştır. Aynı araştırma kapsamında görüşülen hanelerde ödemelerini geciktiren hane oranının %43, ihtiyaçtan ötürü eşyalarını satan hane oranının %29 olarak olarak belirlenmiş olması fahiş fiyatlarla başa çıkma stratejileri olarak karşımıza çıkmakta. Buradan hareketle, Ağustos ayında İstanbulluların %68,4’ünün evdeki en önemli gündem maddesinin ekonomik sorunlar olması pek şaşırtıcı görünmemekte83. Pandemi sonrası şiddetlenen ekonomik krizin daha da derinleştirdiği yoksullaşma, günlük hayatı yoğun biçimde etkilerken özellikle yoksul hanelerdeki çocukların eğitime erişim maliyetini karşılanamaz boyutlara getirmiştir. Kırtasiye Maliyeti İstanbul Planlama Ajansı’nın Kırtasiye Fiyatları Araştırmasına84 göre, • İstanbul’da ilkokula başlayacak bir öğrencinin kırtasiye alışverişlerinin maliyeti önceki seneye göre %87,5 artış gösterdi. • Öğrencilerin kırtasiye sepetinde bulunması gereken 16 temel ürünün 7’sinde yıllık fiyat artışı %100 ve üzerinde gerçekleşti. • Okullar tarafından velilerden istenen kırtasiye sepeti fiyatlarına bakıldığında en yüksek artış %111,1 ile anaokulu / kreş sepetlerinde yaşandı. • Geçtiğimiz sene; Ortalama 900 TL olan anaokulu/kreş kırtasiye sepeti 1.900 TL’ye, Ortalama 800 TL olan ilkokul kırtasiye sepeti 1.500 TL’ye, Ortalama 1.000 TL olan ortaokul kırtasiye sepeti 1.750 TL’ye yükseldi. Piyasanın bu oranlarda yükselişi karşısında alım gücü düşen birçok veli çocuğunun ihtiyaçlarını karşılayabilmek için ucuz ürün arayışına girmek zorunda kalıyor. Bu durumda başvurulan stratejiler merdivenaltı ya da ikinci el ürün81 82 83 84 İPA, İstanbul’da Yaşam Maliyeti Araştırması, Eylül 2023. https://ipa.istanbul/yayinlarimiz/genel/istanbulda-yasama-maliyeti-arastirmasi-eylul-arastirmasi/ İstanbul Bilgi Üniversitesi, Çocuğun İyi Olma Hali İstanbul Araştırması, Haziran 2023. http://cocuk.bilgi.edu.tr/wp-content/uploads/2023/06/Cocugun-Iyi-Olma-Hali-Istanbul-Arastirmasi-OZETBULGULAR.pdf İPA, İstanbul Barometresi, Ağustos 2023. https://ipa.istanbul/yayinlarimiz/genel/istanbul-barometresi-agustos-2023/ İPA, Kırtasiye Fiyatları İncelemesi, 8 Eylül 2023. https://ipa.istanbul/yayinlarimiz/genel/arastirma-kirtasiyefiyatlari-incelemesi/ 20