KENT G��NDEMİNE BAKIŞ / EKİM 2023 Yoksulluk Haritası” referans alınarak seçilmiş 11 öncelikli mahalle ve çevresinde yürütülen “Ekonomik Krizin Kıskacında: İstanbul’da Geçim ve Dayanışma” araştırması99 kapsamında görüşülen 300 ev kadını da; eğitim materyalleri, test kitapları ve kırtasiye malzemeleri gibi masraflara güç yetiremediklerini, artık temel ihtiyaçlar düzeyinde süren bir yaşamda eğitim giderlerinin “ilk vazgeçilenler” arasında olduğunu belirtmiştir. Buradan hareketle ekonomik krizin derinleştiği her bir gün çocukların eğitimde fırsat eşitliğine olan mesafesi artmaktadır. Yoksul hanelerde eğitim harcamaları “gözden çıkarılan” maliyetlere dönüşürken, zorlanarak ve büyük fedakarlıklar göstererek güç yetirebilen orta sınıfın eğitim harcamalarına ayırdığı bütçe ise çok yüksek oranlarda artış göstermiştir. Hanelerdeki yoksullaşmanın çocukların eğitimine yansıması çocukların gelişimlerini olumsuz etkilediği gibi bıraktığı psikolojik etkilerin uzun yıllar kendini hissettirmesi de kaçınılmaz olacaktır. Yüksek enflasyon, artan yoksulluk oranları ve hanelerdeki gelir kaybına, kamunun eğitimden elini çekmesi ve maliyetlerin karşılanmasını velilere devretmesi sorunsalı eklenince, çocuk işçiliği, çocuk evlilikleri ve dolayısıyla çocukların eğitim dışı kalma riski dramatik artışlar sergileme potansiyeli taşımakta. SONUÇ 2020’de yapılan eğitim harcamalarının %74,7’si devlet tarafından finanse edilirken bu oran 2021 yılına gelindiğinde %72,5’e geriledi.100 Bu doğrultuda, 2020 yılında eğitim harcamaları içinde hanelerin yaptığı harcamaların payı %20 iken 2021 yılında bu oran %22’ye çıktı. Bu da zorunlu eğitimin maliyetinin beşte birinden fazlasının ailelerin bütçesi üzerinden karşılandığına işaret etmekte. 2011 yılında hanehalklarının eğitime yaptığı harcama 13 milyar 782 milyon iken, 2021 yılına gelindiğinde 75 milyar 774 milyon TL’ye yükselerek 5.5 kat artmıştır. Devletin eğitime harcadığı bütçe nominal olarak artmış olsa da GSYH içindeki oranı düzenli olarak düşüş göstermiştir. İlgili verilerin tümü kamu tarafından eğitime ayrılan bütçenin her geçen yıl daraldığına, anayasal hak olan ücretsiz eğitimin maliyetinin hanehalkı ile bölüşüldüğüne işaret etmekte. Altını çizmek gerekir ki derinleşen yoksulluğun da etkisiyle, eğitimin hanelerin sırtına binen bu mali yükü her geçen gün çok daha fazla öğrencinin çocuk işçiliği ve/veya çocuk evliliği gibi sorunlarla karşı karşıya kalmasına, dolayısıyla da okul terklerine yol açmakta. 99 100 İPA, Ekonomik Krizin Kıskacında İstanbul’da Geçim ve Dayanışma. Mart 2022. https://ipa.istanbul/yayinlarimiz/ genel/ekonomik-krizin-kiskacinda-istanbulda-gecim-ve-dayanisma/ TÜİK, Eğitim Harcama İstatistikleri 2021, 7 Aralık 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Egitim-HarcamalariIstatistikleri-2021-45553 26