KENT GÜNDEMİNE BAKIŞ / EKİM 2023 ğişimine (yıllık enflasyona) bakıldığında OECD ülkeleri ortalaması %6,4 iken Türkiye’nin %58,94 ortalaması ile bu ülkeler içindeki en yüksek oranda olduğu görülmekte.65 Eğitim harcamalarındaki yıllık enflasyon ise Ağustos 2023’te %48,61 olurken gıda ve alkolsüz içeceklerdeki enflasyon %72,86 ile ortalama TÜFE oranının üzerine çıktı. TÜFE’deki bu artış maaş iyileştirmelerine yeterince yansımadığı gibi hayli yükseliş gösteren kırtasiye malzemesi, ek/kaynak kitaplar, okul kıyafeti, ulaşım, okul kayıt parası vb. kalemlerdeki eğitim maliyetlerini karşılamayı daha da zorlaştırdı. Eğitim-İş Bursa şubesinin araştırmasına66 göre, bir yıl içinde okula başlama maliyeti; • • • • Okul öncesinde 7 bin 626 TL’den 17 bin 234 TL’ye, İlkokulda 12 bin 500 TL’den, 28 bin 295 TL’ye, Ortaokulda 13 bin 304 TL’den 30 bin 6 TL’ye, Lisede 13 bin 717 TL’den 31 bin TL’ye yükseldi. Böylece ortalama okula başlama maliyetlerinde bir senede %126 oranında artış oldu. Kırtasiyeler, internet alışveriş platformları ve mağazalardan edinilen fiyatlara göre ise kırtasiye ürünlerindeki artış oranı %92 ile %318 oranları arasında değişim gösterirken okul forması fiyatlarında 3 kat, ayakkabı fiyatlarında 2 kat artış oldu. Artan yaşam maliyetlerinin düşürdüğü alım gücü, vatandaşların bireysel gelirleriyle yapabileceklerinin çok kısıtlı olduğunu, eğitime eşit erişim için bu alana yapılan kamusal yatırımların oransal olarak genişletilmesi gerektiğinin çok elzem olduğunu gözler önüne seriyor. Nitekim Milli Eğitim Bakanlığı’nın bütçesi yıllar içinde düzenli olarak artırılmış olsa da merkezi yönetim bütçesi içindeki oranı ve GYSH’ye oranı düzenli olarak düşüş göstermiştir. Eğitime ayrılan bütçenin fırsat eşitliğini sağlamakta yetersiz olduğunu gözler önüne sermesi açısından bu durumun dikkatli okunması gerekmekte. Salt bütçenin büyüklüğüne bakmanın yarattığı yanılgıyı aşmanın bir diğer yolu da bütçenin kalemsel dağılımının incelenmesidir. 2023 yılı MEB bütçesi incelendiğinde;67 %79’unun yalnızca personel ve SGK giderlerine ayrıldığı, eğitimde fırsat eşitliğini sağlayacak mal/hizmet alımlarına ise yeteri kaynak ayrılmadığı görülecektir. Zira bütçenin %8,95’inin mal ve hizmet alım giderlerine, %9,17’sinin sermaye giderlerine, %3,1’inin cari transferlere, %0,1’inin ise sermaye transferlerine ayrılmış olması öğrencilerin okul içindeki temel ihtiyaçlarına dair yapılan harcamaların ne denli kısıtlı olduğunu göstermektedir. 2023 yılı bütçesinde önceki yıl yaşanan enflasyonun çok altında (%40,19) artış yapılmış olması, var olan okul binala- 65 66 67 OECD (2023), Prices: Consumer Prices. Main Economic Indicators. https://www.oecd-ilibrary.org/economics/maineconomic-indicators_22195009 Eğitim-İş Bursa, Okula Başlama Maliyeti, Ağustos 2023. https://www.cumhuriyet.com.tr/egitim/2023-2024-yili-okulabaslama-maliyetleri-ortalama-yuzde-126-oraninda-yukseldi-2110426 Eğitim-İş, 2023 Eğitim Bütçesi, 24 Ekim 2022. https://www.egitimis.org.tr/guncel/ sendika-haberleri/butcede-egitimin-payi-giderek-dusuyor-4021/ 16