KENT GÜNDEMİNE BAKIŞ / EKİM 2023 Yoksulluk, çocukları fırsat eşitliğinden dışlayarak tüm ömür süresine etki etme potansiyeli bulunan çok boyutlu ve çok katmanlı bir eşitsizlik yapısı ortaya çıkarıyor. Çocukluk çağında yaşanan yoksulluk yaşamın ilerleyen dönemlerindeki birçok avantajı kaçırmaya sebep olduğu gibi ortaya çıkardığı eksikliklerin üstesinden gelmek de genelde pek kolay olmuyor. Gelir adaletsizliğinin her geçen gün tırmanış göstermesi karşısında artan yoksulluksa en çok, nüfusun dörtte birinden fazlasını oluşturan çocukları etkilemekte. 2018 yılı Eylül ayında 1.893 lira olan açlık sınırı 2023’te 13.334 liraya yükselirken, 2018’de 6.166 lira olan yoksulluk sınırı 2023’te 43.433 liraya yükseldi5253. Bu yıllar içerisinde toplumsal refahta kaydedilen gerileme “Yoksulluk ve Sosyal Dışlanma Riski Altında Olan Çocuk” oranında önemli bir artışa sebep oldu; Eurostat verilerine54 göre Türkiye Avrupa ülkeleri içindeki sıralamada yoksulluk riski olan çocuk oranında üçüncü sıraya yerleşti. Gıdaya Erişim Dar gelirli aileleri daha da yoksullaştıran, en temel ihtiyaçları ‘öteleme’ ve ‘vazgeçme’ stratejilerine hapseden hayat pahalılığı, sağlıklı ve yeterli beslenme başta olmak üzere, en temel gereksinimlerin karşılanmasını güçleştirdi. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)55, Küresel Gıda Fiyatları Endeksi tüm dünyada gıda fiyatlarının geçen yılın aynı dönemine göre %11,8 düşmesine karşın Türkiye’de %73,6 artış gösterdiğine işaret etti. Küresel gıda fiyatları son 2 yılın en düşük seviyesine gerilemişken Türkiye’deki fiyatların son 36 aydır aralıksız yükselişini sürdürmesi Türkiye’yi OECD ülkeleri arasında gıda enflasyonunda rekor kıran ülke konumuna getirdi. Gıda enflasyonunun başta çocuklar olmak üzere sosyo-ekonomik olarak dezavantajlı kesimlerin kaliteli ve yeterli beslenme olanağını oldukça güçleştirdiği gerçeği sahadaki birçok araştırmaya da yansımakta. Derin Yoksulluk Ağı’nın Çocuk Yoksulluk Araştırması56’nda görüştüğü ailelerin %74’ü bebek maması ve bezi almakta zorlanırken, %21’i hiç alamadığını belirtmiştir. Ailelerin 0-3 yaş çocuklarını hazır çorba, şekerli su, pirinç lapası gibi besin değeri bu yaş grubu için yeterli olmayan besinlerle beslemek zorunda kaldığı, hanelerin %38,7’sinde neredeyse her gün öğün atlandığı bilgisi edinilmiştir. Mart 2023’te kamuoyuyla paylaşılan TÜİK Türkiye Çocuk Araştırması57 da 2022 yılında altı aylık ve daha yukarı yaştaki çocukların yalnızca %12,7’sinin et, balık ve tavuktan bir tanesini her gün tüketebildiğini ortaya koyarak sağlıklı ve yeterli gıdaya erişimin daha olumsuz seviyelere geldiğini gösterdi. Bu yoksunluk durumları en çok çocukları etkilerken, sağlıklı ve yeterli beslenememe gelişim bozuklukları yaşanmasını kaçınılmaz hale getiriyor. Birçok araştırma 52 53 54 55 56 57 Türk-İş, Eylül 2018 Açlık ve Yoksulluk Sınırı, 279 Eylül 2018. https://www.turkis.org.tr/eylul-2018-aclik-ve-yoksulluk-siniri-2/ Türk-İş,Eylül 2023 Açlık ve Yoksulluk Sınırı, 29 Eylül 2023. https://www.turkis.org.tr/turk-is-eylul-2023-aclik-ve-yoksulluk-siniri/ Eurostat (2021), Persons at risk of poverty or social exclusion by age and sex. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ILC_PEPS01N__custom_5502878/default/table?lang=en FAO. (2023). FAO Gıda Fiyatları Endeksi, Ağustos 2023. https://www.fao.org/worldfoodsituation/foodpricesindex/en/ Derin Yoksulluk Ağı, Çocuk Yoksulluk Araştırması, Mart 2022. https://derinyoksullukagi.org/raporlar/turkiyede-cocuk-yoksullugu/ TÜİK, Türkiye Çocuk Araştırması. 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Cocuk-Arastirmasi-2022-49744 13