KENT GÜNDEMİNE BAKIŞ / EKİM 2023 lindiğinde %18,7’ye çıktığını gösteren 2021 yılı Hanehalkı İşgücü Araştırması33 da çalışan çocuk sayısının yıllar içinde artmış olmasıyla birlikte, eğitimin birçok seviyesindeki okul terklerinin çoğunlukla yoksul ailelerin çocukları için işlediğini resmetmekte. Aynı veriler cinsiyete göre incelendiğinde ise, 2021 yılında erkek çocuklarda %22,9 olan işgücüne katılma oranının 2022’de %27’ye yükseldiği, 2021’de kız çocuklarda %9,5 olan işgücüne katılma oranının 2022’de %10 olduğu görülmekte. UNESCO İstatistik Enstitüsü’nün34 2021 yılı verilerine göre ise dünyada 6-18 yaş arasında yaklaşık 118 milyon 500 bin kız çocuğu okula gitmezken Türkiye’de yaklaşık 289 bin 502 kız çocuğu okula gitmedi.35 İlgili verilere göre, işgücündeki erkek çocuk sayısının kız çocuklara göre daha yüksek olması kızlar ve oğlanların eğitim dışında olma nedenlerindeki farklılaşmaya ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğine işaret etmekte. Ev dışında çalışmanın yanı sıra çocuk yaşta ve zorla evlendirilme gibi nedenlerle de eğitim dışına çıkabilen kız çocukları, “okulda temiz ve güvenli tuvalete, temiz suya, hijyenik ped gibi menstrüel ürünlere erişememe ve regl nedeniyle zorbalığa uğrama gibi engeller yüzünden de devamsızlık yapabilmekte ve/veya eğitim dışına çıkabilmekteler”.36 Türkiye’de pek çok yoksul aile için okul öncesi eğitim hizmetleri ekonomik olarak erişilebilir olmadığından hanedeki kadınlar çocuk bakım yükü sebebiyle işgücüne ya hiç katılamıyor ya da alternatif bulamadıkları için istihdamdan çekiliyor. Erken çocukluk bakım ve eğitim (EÇBE) hizmetlerinin yeterince yaygın ve erişilebilir olmayışı karşısında işgücüne katılan kadınlarsa tek çare olarak ailedeki kadın bakım emeğine başvurmakta; çocuk bakım yükünü ya evdeki büyük kız çocuğuna ya da büyükanneye devretmekte. Çocuk bakım yükünün hanelerde yoğunlaşmasına yol açan EÇBE hizmetlerindeki arz yetersizliği kadınların istihdama katılım oranlarını düşürdüğü gibi çocuk bakım yükü kendilerine devredilen kız çocuklarının da okuldan uzaklaşıp eğitim hakkından mahrum kalmasına yol açıyor.37 OECD ülkeleri genelinde EÇE’ye (erken çocukluk eğitimi) ayrılan ulusal kaynakların payı GSYİH’nın %0,6’sı iken bu oranın Türkiye’de GSYİH’nın %0,3’ü ile kısıtlanmış olması38 eğitim harcamaları içinde en düşük bütçenin okul öncesi döneme ayrıldığına işaret etmekte. TESEV 2020 verilerine göre, Türkiye’deki39 3-6 yaş arasındaki çocukların gidebildiği her iki anaokulundan biri, İstanbul’da ise40 her 10 anaokulundan 9’u özel kurumlara aitti. Yine 33 34 35 36 37 38 39 40 TÜİK, İstatistiklerle Çocuk 2021, 20 Nisan 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2021-45633 UNESCO, Global Education Monitoring Report. https://www.unesco.org/gem-report/en/2022-out-school Eğitim Reformu Girişimi (ERG), Eğitim İzleme Raporu 2022. https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izleme-raporu-2022/ Eğitim Reformu Girişimi (ERG), Kız Çocukların Eğitim Hakkı, Eylül 2023. https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2023/09/KizCocuklarinEgitimHakki.pdf İPA, “Salgın Sürecinde Eğitim: Salgının Geride Bıraktıkları ve İhtiyaçlar”, Kasım 2021. https://ipa.istanbul/yayinlarimiz/genel/salgin-surecinde-egitim-salginin-geride-biraktiklari-ve-ihtiyaclar/ OECD, Education at a Glance 2023. https://www.oecd.org/education/education-at-a-glance/ TESEV, Türkiye Geneli Okul Öncesi Eğitim İstatistikleri, 12 Kasım 2020. https://www.tesev.org.tr/tr/research/ turkiye-geneli-okul-oncesi-egitim-istatistikleri/ TESEV, İstanbul İl Geneli Okul Öncesi Eğitim İstatistikleri, 12 Kasım 2020. https://www.tesev.org.tr/tr/research/ istanbul-il-geneli-okul-oncesi-egitim-istatistikleri/ 10